Aesthetics of Inaccessibility: The Remote Place-Making

Projekt podoktorski realizowany w Instytucie Studiów Wschodnioeuropejskich Freie Universität Berlin w ramach Humboldt Postdoctoral Research Fellowship.

Opiekunka naukowa: prof. dr Susanne Strätling (FU Berlin).

Projekt analizuje i definiuje estetykę niedostępności jako praktykę artystyczną, tworzącą wizualne relacje z terytoriami, do których dostęp został uniemożliwiony w wyniku przemocy politycznej, okupacji wojskowej lub wojny. W odróżnieniu od estetyki wygnania, praktyki te nie wymagają osobistego doświadczenia danego terytorium, a w odróżnieniu od sztuki dokumentalnej nie opierają się na bezpośredniej obserwacji. Zamiast tego tworzą miejsce poprzez mediację, spekulację, zeznania oraz rozproszone dowody wizualne.
Przedmiotem moich badań nie jest pamięć, lecz ontologia miejsca w warunkach niedostępności. Dostęp można traktować jako kwestię prawną lub polityczną, ale sugeruję, że ma on również wymiar estetyczny: ograniczenia polityczne przekształcają nie tylko swobodę przemieszczania się, ale także warunki, w jakich miejsce może zostać przedstawione. Niniejszy projekt bada, poprzez analizę współczesnych praktyk artystycznych skupiających się na wschodniej Ukrainie, w jaki sposób powstaje miejsce, gdy fizyczna współobecność jest niemożliwa. Jeśli miejsce ma charakter relacyjny, a nie wyznaczony granicami, to czy i w jaki sposób praktyka artystyczna może nawiązać relację z terytorium, które jest fizycznie niedostępne i być może nigdy nie zostało doświadczone osobiście?

(Roksolana Dudka, Reflections, 2026 r.. Fot.: Roksolana Dudka)

 

In Transition: Rupture and Loss in Contemporary Ukrainian Art. The Case of IZOLYATSIA

Projekt podoktorski realizowany w Davis Center for Russian and Eurasian Studies na Uniwersytecie Harvarda oraz w Instytucie Studiów Wschodnioeuropejskich Freie Universität Berlin (Humboldt Postdoctoral Research Fellowship).

Opiekunki naukowe: prof. dr Susanne Strätling (FU Berlin), dr Alexandra Vacroux (Harvard University).

IZOLYATSIA. Platform for Cultural Initiatives (IZO) miała siedzibę w miejscu dawnej fabryki materiałów izolacyjnych w Doniecku (Ukraina). W czerwcu 2014 roku IZO została zajęta przez siły zbrojne Donieckiej Republiki Ludowej, co zmusiło fundację do przeniesienia się do Kijowa. Pierwotna siedziba została przekształcona w nielegalne więzienie i obóz filtracyjny. W 2021 roku menedżerowie IZO postanowili wrócić do Donbasu i otworzyć nową siedzibę w Soledarze, małym mieście kopalni soli. 24 lutego 2022 roku Federacja Rosyjska rozpoczęła pełnowymiarową inwazję na Ukrainę, doprowadzając do niemal całkowitego zniszczenia Soledaru. W projekcie badawczym analizuję IZO jako instytucję, która wyłoniła się z Donbasu i utraciła swoje miejsce. Uznając istotną rolę, jaką Donbas odgrywa w (między)narodowym obrazie współczesnej Ukrainy, patrzę na działalność ośrodka, który odwołuje się do swojego postindustrialnego otoczenia w sercu Donbasu, a którego misja, cele i program uległy drastycznej ewolucji w związku ze zmianami politycznymi w kraju. Tragedia utraty miejsca to także tragedia utraty tożsamości – stracona zostaje nie tylko przestrzeń, ale także jej pochodzenie. Moim celem badawczym jest spojrzenie na IZO jako na miejsce (dom), które zostało wielokrotnie utracone. Planuję pracować z pojęciami domu (home), tego, co po nim (posthoming), oraz szukania i tracenia nowego domu (homing i unhoming), rozumiejąc pojęcie domu jako miejsca tożsamości, wspólnoty i bezpieczeństwa. Szczególnie interesują mnie napięcia między ciągłością a zerwaniem, oraz tym, co pozostaje, a co ulega transformacji.

(Soledar, listopad 2021 r. Fot.: Ewa Sułek)

 

Space of Transformation: Contemporary Art Centres in Kyiv. The Case of PinchukArtCentre and Mystetskyi Arsenal

Praca doktorska zrealizowana na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Cambridge Ukrainian Studies, University of Cambridge, oraz w Harvard Ukrainian Research Institute (Fulbright Junior Research Award).

Promotorzy: prof. dr hab. Jerzy Malinowski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu), dr Katarzyna Jakubowska-Krawczyk (Uniwersytet Warszawski).

Opiekunka naukowa: dr Olenka Pevny (University of Cambridge).

W niniejszym badaniu przeanalizowano dwie główne instytucje artystyczne założone w niepodległej Ukrainie i zlokalizowane w Kijowie – PinchukArtCentre oraz Narodowy Kompleks Muzealny Sztuki i Kultury „Mystetskyi Arsenal”. Instytucje te reprezentują kontrastujące modele organizacyjne, co pozwala przeprowadzić analizę porównawczą ich trajektorii kulturowych, architektonicznych i ideologicznych. Podejmuję temat obu instytucji jako przestrzeni ukształtowanych przez transformację postkolonialną i postsowiecką, zadając pytanie, w jaki sposób procesy dekolonizacji znalazły wyraz w ich polityce kulturalnej i narracyjnej oraz czy aktywnie zmagają się one z dziedzictwem kolonialnej przeszłości.

Skupiam się przede wszystkim na narracjach kuratorskich i instytucjonalnych tworzonych przez te centra sztuki oraz na sposobach, w jakie ich architektura i konfiguracje przestrzenne funkcjonują jako miejsca znaczeń. Nadrzędnym celem projektu jest zrozumienie natury i zakresu procesów dekolonizacji na Ukrainie po 2014 roku. Opierając się na teoriach postkolonialnych, zwłaszcza na pracach Homiego Bhabhy i Leeli Gandhi, twierdzę, że zmiany we współczesnej sztuce ukraińskiej po 2014 roku stanowią zwrot postkolonialny: ruch oparty na terapeutycznym zaangażowaniu w historię oraz akceptacji przeszłości w jej hybrydowej, niehierarchicznej formie. Sugeruję, że transformacje te sygnalizują pierwsze kroki w kierunku postkolonialności, a nie powrót do struktur neokolonialnych.

(Obabich, Mystetskyi Arsenal, Kijów, 2019. Fot: Ewa Sułek)